Er wordt een nieuw thema voorbereid.

Eenzaamheid waarschuwt ons

Waar komt dat gevoel vandaan en is er iets aan te doen?
In dit kader zijn tot nu toe twee bijeenkomsten gehouden.
In de eerste legde Jeannette Rijks de basis, in de tweede gingen Jeanne Akerboom en Hetty van Tussenbroek in op de praktische kanten van hulp bieden.

In het bestrijden van eenzaamheid heeft Rijks haar roeping gevonden.
In het jaar 2000 veranderde haar leven na een bezoek aan haar lievelingstante. Die had een half jaar eerder bij haar huisarts geklaagd over eenzaamheid. Zij had een antidepressivum voorgeschreven gekregen. Rijks was verbijsterd: ‘Gaan wij zo met elkaar om in dit land?’ Sindsdien is eenzaamheid haar onderwerp. Ze begon onderzoek te doen naar het verschijnsel, ontwikkelde de cursus ‘Creatief leven’ en treedt als spreekster op, zoals op 18 maart voor een goed gevulde Stolwijkzaal.

Contacten
Wat is eenzaamheid precies? Volgens haar is eenzaamheid allereerst een gevoel. Het is het ervaren verschil tussen gewenste en aanwezige contacten. ‘Je hebt last van eenzaamheid. Je bent niet eenzaam.’ Dat aantal gewenste contacten is voor ieder mens anders. Daarom vertelde Rijks aan het begin een sprookje over vier prinsessen die ieder een wens mochten doen. De antwoorden varieerden van ‘altijd een lieve aardige man om me heen’ tot ‘lekker alleen willen zijn.’
Ze ruimde een aantal misverstanden op. Bijvoorbeeld dat eenzaamheid verbonden zou zijn met de oude dag. Net als gezelligheid kent eenzaamheid geen tijd. Op alle leeftijden en in alle seizoenen doet het gevoel zich voor. Onder de beroepsbevolking voelt 10% zich ernstig eenzaam. Ook de jeugd is er niet gevrijwaard van.

Veranderingen
Het eenzaamheidsgevoel heeft een functie.  Het waarschuwt ons dat we teveel alleen zijn, dat we daardoor gevaar lopen en op zoek moeten naar anderen die bij ons passen. Eenzaamheid begeleidt grote veranderingen in het leven: geboorte, scheiding, overlijden, verhuizen. Het gevoel is dus voorspelbaar. Bij jongeren die het huis uitgaan en aan een studie beginnen, komt 30% niet door het eerste jaar. Misschien ligt dat aan een verkeerde keuze, maar het kan ook dat uitvallers geen antwoord weten op eenzaamheid. Wie naar een bejaardenwoning verhuist, raadde Rijks aan enkele vertrouwde meubels aan te houden. ‘Neem wat van je oude leven mee.’

Oude vrienden
Is er wat aan te doen? Gelukkig wel.
Rijks erkende ‘gruwelijk eenzaam’ geweest te zijn. Sommigen dragen vanaf de wieg eenzaamheid hun leven in. Dit zijn de ernstigste gevallen. Ook al deden ouders wat ze konden, op babygehuil volgde niet altijd troost, warmte of eten. Zo is afgeleerd aandacht te vragen, want er kwam toch niemand. In deze gevallen kan hypnotherapie, haptonomie of regressietherapie op latere leeftijd uitkomst bieden. Rijks: ‘Ik weet hoe het gekomen is. Ik kan het plaatsen.’
Zoals gezegd kunnen grote overgangen tot eenzaamheid leiden. Dat hoort bij het leven. Maar heb je er na negen maanden nog last van, zorg dan dat je hulp krijgt in de vorm van gesprekstherapie, counseling of coaching. Voor jongeren is er de cursus ‘Grip op je dip’,  voor volwassenen ‘Kleur je leven’.
Voorkomen is beter. Rijks gaf een reeks wenken. Onderhoud contacten met oude vrienden. ‘Iemand moet de eerste stap doen’.  Houd rituelen vast. Sta op dezelfde tijd op. Maak je bezoek regelmatig. 
En bewegen is altijd goed.     

Levensverhaal
Na de theorie volgde enkele weken later in wijkcentrum de Koepel de praktijk. Wat kunnen vrijwilligers doen bij het bestrijden van eenzaamheid? De ouderenadviseurs Jeanne Akerboom en Hetty van Tussenbroek, beiden van Versa Welzijn, spraken over het omgaan met ouderen. Vaak is het bieden van een luisterend oor al voldoende, wist Akerboom ‘Een handvat om met stille mensen in contact te komen is het levensverhaal. Waar stond uw wiegje? Hoe werden verjaardagen gevierd?’ Een vrijwilliger moet niet willen redden. Een andere valkuil is het op tafel leggen van je eigen sores, waarschuwde ze. ‘En dat gebeurt eerder dan je denkt. Vooral als de vrijwilliger soortgelijke ervaringen heeft als zijn gesprekspartner. ”Ja, vertel mij wat. Dat heb ik ook meegemaakt.” Niet zeggen. Je moet als vrijwilliger niet je eigen verhaal kwijt willen.’ Een vrijwilliger moet ook zijn grens kennen. Zodra die het gevoel krijgt dat een situatie zijn macht te boven gaat, is het zaak een huisarts of maatschappelijke werk te attenderen.

Kringetje
Hoewel eenzaamheid geen leeftijd kent, ging deze avond toch voornamelijk over ouderen. Van Tussenbroek had de oorzaken van eenzaamheid onder ouderen op een rijtje gezet. ‘Het kringetje wordt kleiner na het arbeidzame leven. De contacten met collega’s vallen weg. De financiën kunnen een stuk minder zijn voor wie uitsluitend van een nabestaandenpensioen moet rondkomen. Activiteiten kosten geld. Het maakt uit hoe je woont: een galerijflat is eenzamer dan een hofje.’
Ze stipte ook de verwachtingen van ouderen aan. Vaak hebben ze hun ouders nagelopen en ze verwachten stilzwijgend dat hun kinderen dat ook bij hen doen. Dan krijg je een moeder die bij de telefoon zit te wachten tot haar dochter belt.

Niemand gezien
Versa Welzijn heeft een brochure gemaakt voor iedereen die in Hilversum Zuid met eenzaamheid en isolement in aanraking komt. De hulpzoeker kan hiermee aan de slag. Vrijwilligerswerk kan ook tot teleurstellingen leiden. Van Tussenbroek vertelde het verhaal van een oudere dame die door vrijwilligers naar de kerk gebracht werd. Daar woonde ze een viering bij, dronk na afloop koffie met andere parochianen en werd naar huis gebracht. Gevraagd hoe haar zondag was geweest, antwoordde ze: ‘Ik heb niemand gezien.’ Ze bedoelde: ‘Niemand heeft mij gezien.’ Het aanbod sloot in dit geval duidelijk niet aan bij de vraag. Uitvinden waaraan iemand behoefte heeft kan een hele zoektocht zijn. De één maak je blij met een potje schaak, de ander doe je plezier met een ritje naar het tuincentrum.

Henk Streng